# Инжил: магӀарул мацӀ: Пётрил тІоцебесеб кагъат

Unknown

## Инжил


ЦІияб КъотІи


Библия таржама гьабиялъул институт Москва 2008


ЦеберагІи


ХІурматияв цІалдолев!

Дуца кодобе босараб тІехьалда цІар буго «Инжил».

«Инжил» ккола Библиялъул – жугьутІазул ва христианазул Хирияб ТІехьалъул – цо бутІа. Гьеб ккола азарго гІанасеб мацІалде буссинабурабги дуниялалда бищунго гІемерал гІадамаз цІалулебги тІехь. Гьелъ кІудияб асар гьабуна гІемерал халкъазул рухІияб ва культурияб гІумруялъе. Гьанже дуе рес щун буго гьеб магІарул мацІалда цІализе.

Библия ккола азаргоялдаса цІикІкІун соназ хъварал некІсиял тІахьал цолъизарун лъугьараб тІехь. Гьеб гІуцІун буго кІиго кІудияб бутІаялдасан. ТІоцебесеб бутІаялда – «НекІсияб КъотІиялда» – бицунеб буго Аллагьас дуниялги инсанги рижараб куцалъул, аварагзаби ритІун, жиндирго рагІи халкъалъе Гьес загьир гьабураб куцалъул, Аллагь цо вукІиналда тІоцебе божараб халкълъун лъугьараб жугьутІ халкъалъухъе Муса аварагасдалъун Аллагьас Къанун рещтІинабиялъулги хІакъалъулъ. Гьеб киналъулго хІакъалъулъ «НекІсияб КъотІиялда» бугеб щуго тІехьалда Тавратилан абула.

«НекІсияб КъотІиялъул» хадусел тІухьдузда бицунеб буго Къануналъул амруязе гІадамал чанцІулго хилиплъиялъул. Гьел битІараб нухде ккезаризе Аллагьас гІадамазухъе аварагзаби ритІана, амма гІемерисел божичІо аварагзабазул рагІуда. Муса аварагги гьоркьов ккун, Аллагьасда ва иман лъураб халкъалда гьоркьоб гьабун букІараб КъотІи хвезабулаан гьез. Аварагзабаз гІадамазда бицунеб букІана иман лъуразулгун Аллагьас ЦІияб КъотІи гьабулеб заман бачІине бугин ва гІадамазухъе цІакъго кІудияв авараг ва абадияв парччахІ – МасихІ – витІизе вугин.

КІиабилеб бутІаялда – «Инжилалда» – христианаз абула «ЦІияб КъотІийилан». Гьеб хъван буго грек мацІалда. «Инжилалда» рехсон ругел лъугьа-бахъинал ккана кІиазарго соналъ цере. Доб мехалда Рималъул империялъул кверщаликь букІараб Палестинаялда гьавуна ГІиса МасихІ. Гьенир рукІарал жугьутІаз цІунана жидерго умумузул динги гІадаталги. Гьел божулаан, аварагзабаз цебеккунго бицухъе, Аллагьас гьезухъе МасихІ витІизе вукІиналда ва, чияр кверщелалдаса жалги хвасар гьарун, МасихІ парччахІлъун лъугьине вукІиналда. Амма ГІиса дуниялалде вачІиналъул букІана жеги тІадегІанаб мурад – мунагьалъулги хвалилги кверщелалдаса гІалам хвасар гьаби.

«Инжилалде» гьоркьобе уна 27 тІехь. ТІоцебесеб ункъо тІехьалда цІар буго «Рохалил хабар». Гьел тІухьдуз бицунеб буго ГІисал гІумруялъулги, гьесул муридазулги тушбабазулги, гІадамазе гьес гьарурал насихІатазулги, рихьизарурал мугІжизатазулги, гьев хвеялъулги ва хваралъуса вахъиналъулги хІакъалъулъ. Гьаб ункъабго тІехь хъван буго ГІисал ункъо муридас – Матфейица, Маркица, Лукаца ва Иоанница. Гьел рукІана гьеб кинабго жидер беразда бихьарал яги бихьараз бицунеб рагІарал гІадамал. «Рохалил хабаралъул» ункъабго тІехьалда батІи-батІияб рахъалдасан бицунеб буго ГІисал гІумруялъул хІакъалъулъ. Цо-цо бакІалда дандеккола ункъазго хъвараб жо, цо-цо бакІаздайин абуни цоялъ цояб камиллъизабула.

Хваралъуса вахъинавун ГІиса зобалазде восун аралдаса хадуб гьесул муридазул букІараб гІумруялъул бицунеб буго «Чапарзабазул ишал» абураб тІехьалда. Гьеб хъвана цо «Рохалил хабаралъулги» авторлъун кколев Лукаца. Гьев вукІана тІехьалда рехсарал гІемерисел лъугьа-бахъинал жиндир беразда рихьарав ва гьезулъ гІахьаллъарав чи. «Чапарзабазул ишал» абураб тІехьалда аслияб къагІидаялъ бицунеб буго ГІисал чапарзаби Пётрил ва Павелил хІакъалъулъ. Бищунго цІикІкІун гьев кІиясго хІаракат бахъана ГІисал хІакъалъулъ хабар тІибитІизабизе, гьесул хІалкІолъиялдалъун гьез рихьизаруна гІемерал мугІжизатал.

ГІисаде иман лъуразухъе чапарзабаз кагътал хъвана, ГІисаца бицунеб букІараб гьезда бичІчІизабун, Аллагьасде руссарал гІадамал кин хьвадизе кколелали насихІатал гьарун. Нахъе цІунун хутІун бугеб гьединаб къоло цо кагъат «Инжилалъул» тІехьалда лъун буго. «Чапарзабазул ишал» абураб тІехьалъги гьел кагътазги нилъеда бицуна тІоцере ГІисада нахърилълъарал, доб заманаялда жидер хІакъалъулъ христианалин абизе байбихьарал, гІадамазул гІумру кинаб букІарабали.

«Инжилалъул» ахирисеб, къоло анкьабилеб, тІехь ккола «Иоанние Аллагьас загьир гьарурал ишал». Гьеб тІехьалда бицунеб буго дуниял ахирлъараб мехалда ккезе бугебщиналъул хІакъалъулъ.

КІиазарго соналъ цебего хъвараб «Инжилалда» ратула гьанжесеб гІелалъул гІадамазда ричІчІуларел бакІал, жеги рагІичІел калимаби. Гьединлъидал тІехьалъул ахиралда кьун буго ричІчІизе захІматал рагІабазе баян. ЦІалдолесда гьенирго ратила тІехьалда рицарал аслиял лъугьа-бахъинал ккарал бакІазул картаби.

ЦІализе бокьараб бакІ батизе бигьалъиялъе Библиялъул текст ХІІІ гІасруялда бутІрузде бикьун букІана, ХVI гІасруялда щибаб бетІер аятазде бикьун, гьезие номерал кьуна. МагІарул цІалдолезе бигьалъиялъе гІисинал бутІрул ратІа гьарун, гьезиеги цІарал кьун руго.


Библия таржама гьабиялъул институталъ 1996 соналда магІарул мацІалда басмаялде бахъана «Инжилалъул» цо бутІалъун кколеб «Маркица бицараб Рохалил хабар». 2000 соналда цІалдолезухъе щвана цоги тІехь, гьелда жанир руго «Лукаца бицараб Рохалил хабар» ва «Чапарзабазул ишал». 2005 соналда бахъана «Сулайман аварагасул гІакъилал рагІаби» абураб тІехьги. Гьеб ккола «НекІсияб КъотІиялъул» цо бутІа.

«Инжил» таржама гьабиялъул иш рагІалде бахъана Библия таржама гьабиялъул институталъул хІалтІухъабазулги, Библиялъул цолъарал обществабазул ва Дагъистаналъул гІалимзабазулги гІахьалаб хІаракатчилъиялдалъун. Таржамаялда тІад гьел хІалтІана 1990 – 2007 соназда. Гьаниб баркала кьезе бокьун буго гьаб тІехь магІарул мацІалде буссинабиялъе квербакъи гьабураб Россиялъул гІелмабазул академиялъул Дагъистаналъул гІелмияб централъул МацІалъул, литератураялъул ва искусствоялъул институталъе.

ТІехь басмаялде бахъаразул хьул буго гьаб таржамаялъ магІарул халкъалъул рухІияб гІумруялда жаниб цо бегьулеб бакІ кквелин.

Библия таржама гьабиялъул институталъ авар мацІалда басмаялде бахъизе хІадур гьабулеб буго Библиялъул тІоцебесеб тІехь – «Байбихьи».


Библия таржама гьабиялъул институт


## Пётрил тІоцебесеб кагъат

Пётрил тІоцебесеб кагъат хъван буго гІага-шагарго нилъер эраялъул І гІасруялъул 60-абилел соназда. Пётр чапарас гьелда баян гьабулеб буго иман лъурал кин хьвадизе кколелали. Кагътил аслияб мурадги буго ГІиса МасихІида божи сабаблъун хадур лъугьинги гІакъуба-къварилъиги хІехьезе ккарал гІадамазул ракІбатизаби.


### 1 бетІер


Саламалъул рагІаби


1-2ГІиса МасихІилчапар Пётрил рахъалдасан Понт, Галатия, Каппадокия, Асия ва Битиния улкабазда чияр халкъазда гьоркьор рикьа-риххун ругезде салам. Хъвараб къадаралда рекъон Эмен – Аллагьас нуж тІаса рищана. Гьесул РухІалъ нуж жиндирго халкълъун лъугьинаруна, жиндирго биялъ нуж рацІцІалъизарурав ГІиса МасихІиде мутІигІлъизе. Нужеда цІикІкІараб баркат лъеги ва сах-саламат хутІаги.


ГІиса МасихІ хваралъуса вахъана


3-4Нилъер ТІадегІанав ГІиса МасихІил Эмен – Аллагьасе рецц. Хваралъуса ГІиса МасихІ вахъинавиялдалъун, кІудияб цІоб лъун, гьес нилъее цІияб гІумру кьуна. Гьедин чІаголъизабуна зобалазда цІунараб холареб, хъублъулареб, бечІалареб лъикІаб бутІа щвеялде бугеб нилъер хьул. 5Нуж божулел ругелъул, Аллагьас жиндирго къудраталдалъун цІунун тун буго гьеб бутІа, дуниял ахирлъидал къватІибе загьирлъун, нуж хвасарлъизаризе.

6Гьанже дагьабго заманаялъ батІи-батІиял къварилъабаз нужер хІалбихьулеб бугониги, гьелдаса роха нуж. 7Нужер божи-иман хІакъаб бугищали хІалбихьизе рачІуна гьел къварилъаби. Биун-тІагІун унеб меседалъулгицин цІадуца хІалбихьула. Меседалдасаги къиматаб бугелъул нужер божи-иман, гьелъулги хІалбихьизе ккола, ГІиса МасихІ загьирлъараб къоялъ нужее цІар-реццги къадру-къиматги насиблъизе. 8ВихьичІониги вокьулев вуго нужее гьев; гьанже вихьулев гьечІониги, гьесда божулелги руго. Бицун хІалкІолареб кІудияб рохел рещтІинабулеб буго гьелъ нужер рекІелъе, 9гьеб божи-иманалдалъун хвасарлъизе ругелъул нужер рухІал!


Аварагзабаз бицараб рагІи


10Гьеб хвасарлъиялъулин аварагзабаз, цІех-рех гьабун, хІакъикъат лъазабулеб букІараб. Аварагзабаз цебеккунго бицунеб букІана нужеде рещтІине бугеб баркаталъул. 11Гьез хІаракат бахъулеб букІана жиндие кьезе бугеб гІазаб-гІакъубаялъулги гьелдаса хадуб щвезе бугеб бергьенлъиялъулги хІакъалъулъ МасихІил РухІалъ бицунеб букІарабщинаб кида ва кин лъугьине бугебали лъазе. 12Аллагьас аварагзабазе загьир гьабун букІана, жинца гьел жидеего гІоло гурел, нужее гІоло ритІун ругеллъи. Аварагзабаз доб мехалдаго бицунеб букІиндалха зобалаздасан рещтІараб Илагьияб РухІалъул къуваталдалъун Рохалил хабар лъазабулез гьанже нужеда бицунеб бугебщиналъул хІакъалъулъ. Малаикзабазегицин бокьилаан гьеб лъазе.


РацІцІадго хьвадейилан амру


13Гьединлъидал нужерго гІакъиллъиялъул рачел щулаго къай. РорчІуда чІа. ГІиса МасихІ вачІараб къоялъ нужеде рещтІине бугеб баркаталде унго-унголъунги хьул лъе. 14Аллагьасде мутІигІлъе, жагьиллъиялда ругеб мехалъ нужер рекІелъ рукІарал къасдазда хадурги унге. 15Нуж тІаса рищарав Аллагь вацІцІадав вугелъул, нужги кидаго рацІцІадго хьваде. 16ТІехьалда хъван буго: «Дун вацІцІадав вугелъул, нужги рацІцІадго хьваде».

17Гьурмахъ валагьичІого щивасул ишазе суд гьабулев Аллагьасде нужеца Эменилан ахІулеб бугелъул, гьесукьа хІинкъун тІаме гьаб дуниялалъул рокъоб хутІараб гІумру. 18Нужерго умумуздасан ирсалъе щвараб чІобогояб гІумруялдаса нуж биун-тІагІун унеб гІарац-месед кьун гурелъулха тархъан гьарурал. 19ГІайибги мунагьги гьечІеб КьегІер гІадинав МасихІил къиматаб биялдалъун тархъанлъидалха нуж. 20Дуниял бижилелдего Аллагьас гьединаб къадар хъван букІана гьесие, амма нужее гьев загьирлъана гьаб ахирияб заманалда. 21Гьесдалъунин нуж божулел ругел, хваралъуса вахъинавун гьев машгьурлъизавурав Аллагьасда. Гьединлъидалин нужер божиги хьулги Аллагьасде бугеб.

22ХІакъабщиналда нахърилълъун нужеца нужерго ракІал рацІцІад гьаридал, нужее насиблъана диналъул вацаздехун унго-унгояб рокьи. Цоцаздехун ракІ-ракІалъулаб рокьи загІиплъизе биччаге. 23Нуж цІидасан рижана, лъугІун-тІагІун унеб хьоналдасан гурел, хвел гьечІеб хьоналдасан. Аллагьасул абадияб ва нилъее чІаголъи кьолеб каламалдалъун рижана. 24ТІехьалда хъван буго: «Харида релълъуна кинабго рижи, харилъе тІогьолалдаса цІикІкІараб машгьурлъиги щоларо гьелъие. Херги бакъван уна, тІегьги бечІала, 25амма Бичасул калам абадиялъего хутІула». Гьеб калам ккола нужеда лъазабураб Рохалил хабар.


### 2 бетІер


1Гьанже кинабго квешлъиги, хІилла-рекІкІги, ххвелал гьариги, жахІда-хІусудги, мацІги рехун тун, 2гьабсагІат гьабураб лъимер гІадин, нужги гІедегІе бацІцІадаб рухІанияб рахьдаца къеч буссинабизе, гьеб гьекъон нужго кІудиял гІезе ва хвасарлъизе. 3БетІергьанасул рахІму-цІоб щибали лъайдалха нужеда!


Аллагьас тІаса бищараб ГамачІ


4Къадалъ лъезе ярагьунарилан гІадамаз нахъе рехараб, амма Аллагьас тІаса бищараб, къиматаб ва чІагояб ГанчІихъе рачІа нуж. 5Нужгоги чІагоял ганчІаллъун ругелъул, нужгоги къадалъ лъун балеб буго мукъадасаб рукъ. Гьенир нуж рукІина Аллагьас тІаса рищарал кашишаллъун, ва ГІиса МасихІидалъун Аллагьас къабул гьарулел илагьиял къурбаналги кьела нужеца. 6ТІехьалда буго: «Гьале дица Сионалда лъолеб буго тІаса бищараб, цололъ рекъолеб ва къиматаб гамачІ. Гьеб ганчІида божарав чиясул ракІбухІиларо». 7Божи-иман бугел нужее къиматаб буго гьеб. Божуларезени – «Къадалъ лъезецин ярагьунарилан къадахъабаз нахъе рехараб гамачІ битІахъе цололъ лъун буго». 8Цогиги:

«ГІадамазул хІетІе тункулеб гьецІо ва гьел гІодор ккезе гьарулеб гамачІ». Аллагьасул каламалъухъ гІенеккуларелъулин гьезул хІетІе тункулеб, – гьединаб къадарлъидалха гьезие хъван букІараб.

9Нуж руго тІаса бищараб агьлу – Зобалазул ПарччахІасул кашишзаби, мукъадасал гІадамал, Аллагьасул жиндирго халкъ. Гьес бецІлъиялдаса нуж жиндирго гьайбатаб нуралде ахІана жиндирго чІахІиял ишазул хІакъикъат тІибитІизабизе. 10Цере нуж цо халкъ букІинчІо, гьанже нуж Аллагьасул халкъ ккола. Цебе нужеда цІоб лъун букІинчІо, гьанже нужеда цІоб лъун буго.


Иман лъуразда тІадал ишал


11Гьаб дуниялалъул рокъор нуж нухлулалги апарагзабиги ругелъул, дица нужеда гьарула, хириял, нужер рухІалда данде багъулеб чорхол гьаваялдаса напс цІуне. 12Мажусиязда гьоркьор цІакъго лъикІ хьвадизе ккола нуж, нужеца квешлъи гьабунилан гьез нужеда гІайиб чІвараб мехалъгицин, жидее лъикІлъи гурони гьабичІин нужецайилан мукІурлъун, ГІиса МасихІ ракьалде вачІараб къоялъ гьез Аллагьасе рецц гьабизе.

13ТІадегІанасе гІоло мукІурлъе нуж инсанасдасан бугеб кверщелалъе – бищунго кІудияв вугелъул, къайсарасул амруги тІубазабе. 14Квешлъи гьабулезе тамихІ гьабизе, лъикІлъи гьабулезе шапакъат кьезе гьес тІад тарал наибзабазеги мукІурлъе. 15Аллагьасул амру буго лъикІал ишаздалъун нужеца гІабдалзабазул жагьилаб кІал къазабеян. 16Эркенаб гІумру гьабе нужеца, амма гьеб эркенлъи квешлъиялъе хІалтІизабуге, – Аллагьасул лагъзаллъун рукІа. 17Киназулго адаб-хІурмат гьабе, диналъул вацал рокьа, Аллагьасукьа хІинкъа ва къайсарасул къадру-къимат гьабе.

18Гьединго нужги, лагъзал, нужерго бетІергьабазул адаб-хІурмат гьабун, гьезие мутІигІлъе, – гурхІарал-хІалимал гьел ругониги, хъачІал ругониги. 19ГІайиб гьечІого тамихІалда гъоркье ккедал Аллагьги рекІелъ цІунун гІазаб-гІакъуба хІехьарасдаса Гьев разилъула. 20Нужерго квешлъи сабаблъун рухулеб мехалъ гІакъуба хІехьонилан цІар щоларо. Амма лъикІлъи сабаблъун гІазаб-гІакъуба хІехьарасдаса Аллагь разилъула. 21Нужее гІоло МасихІица гІазаб-гІакъубаги хІехьедал, нуж нахърилълъине мисалги бихьизабидал, гьесул нухдасан ине ккола нуж. 22Гьесда цохІониги мунагь букІинчІо, гьересиги гьесул кІалдиб батичІо. 23Инжит-къабихІ гьавулел рагІаби жинда абуниги, инжитаб-къабихІаб рагІи данде рехичІо гьес. ГІазаб-гІакъуба хІехьезе кканиги, бихьилин-рагІилин хІинкъиги кьечІо, ритІухъаб суд гьабулев Аллагьасул кверщаликье кьуна живго. 24Нилъер мунагьал гьес жиндирго чорхолъ хъанчалда тІаде росун ана, мунагьазе нилъ хвараллъун рукІине, амма ритІухълъиялъе – чІагояллъун хутІизе. Гьесда лъурал ругъназдалъун нилъер чурхдул сахлъана. 25АхІун риччарал чахъаби гІадин рукІарал нуж гьанже Вехьасда аскІоре тІадруссана, нужер рухІал цІунулесухъе рачІана.


### 3 бетІер


Рос-лъадуда тІадал ишал


1Гьединго нужги – руччаби, россабазе мутІигІлъе. Аллагьасул рагІиялда божуларел россабазени рагІаби хІажалъиларо, нужер хьвада-чІвадиялъ къезарила гьел, 2бацІцІадаб ва адаб-хІурмат цІунараб гІамал-хасиятги нужелъ бихьун. 3Гъалал хьухьин, гІин-квералда гІарац-месед бай ва чІухІараб ретІел ретІин – гьедин цебе рехун бихьулебщиналъулъ гуро нужер берцинлъи букІине кколеб. 4Нужерго рекІелъ бугеб, нужеего хасаб бацІцІадаб адабалъин нуж берцинлъизаризе кколел. Бищунго къиматаблъун ккола Аллагьасда цебе хІеренаб ва недегьаб ракІ. 5-6Гьеле гьедин къачІадулаан цере Аллагьасде иман лъурал рацІцІадал руччаби. Мун дир бетІергьан вугилан Ибрагьим аварагасе Сарат мутІигІай йикІарай гІадин, жидерго россабазе мутІигІал рукІана гьел. Гьанже нужги гьелъул ясаллъун ккола, нужеца лъикІлъиги гьабулеб бугони, балагьалдаса хІинкъулелги гьечІони. 7Гьединго нужецаги, росал, руччаби нужедаса загІипал рукІинги лъан, гІакъилго-цІодорго гьабе гьезие рослъи. Гьезул хІурмат гьабе, нужее гІадин, гьезиеги насиблъулелъул абадияб гІумру. Нужер гьари-дугІаялъе сунцаниги квалквал гьабизе бегьуларо.


Цоцалъ рекъон, вацал гІадин рукІа


8Къокъго абуни, нуж киналго цоцалъ рекъон рукІа, цоцазул къварилъи-гІатІилъи бацІцІе, нужерго диналъул вацал рокьа, цоцалъ хІалимго-хІеренго рукІа. 9Квешлъи гьабурасе квешлъиги гьабуге, рогьо барасда рогьоги баге, гьелъул гІаксалда, нужеца абе гьесда баркат лъегийилан. ХІакълъунго гьедин гьабизе ахІулел руго нуж Аллагьас, гьелъухъ нужеда баркат лъезе. 10ТІехьалда буго: «ГІумру рохалида ине ва лъикІал къоял тІаде рачІине бокьарас чияр бициналдаса мацІги цІуне, гьереси бициналдаса кІалги цІуне». 11Квешлъи рикІкІад гьабе, лъикІлъи гьабичІого тоге. Дуца рекъел балагье, гьелда хадув лъугьа мун. 12Муъминзабазул букІунаро БетІергьанас цІунулареб нух, гьезул гьари-дугІаялъухъ гІенеккула Гьев, квешлъи гьабуразда дандеги чІола.


РитІухълъи сабаблъун гІазаб-гІакъуба хІехьезе ккола


13БитІараб гьабизе нужеца хІаракат бахъулеб бугони, лъида кІолеб нужее зарал-зиян гьабизе? 14Нуж ритІун хьвадулел рукІин сабаблъун гІазаб-гІакъуба хІехьезе кканиги, Аллагьасул баркат рещтІуна нужеде. Лъикьаниги хІинкъуге, сундулниги ургъел гьабуге. 15МасихІ ТІадегІанавлъун ккве нужерго рекІелъ. Сунде нужер хьул бугебилан гьикъулевщинасе нужерго сабруялдалъунги адабалдалъунги жаваб кьезе хІадурго рукІа нуж кидаго. 16МасихІиде цолъарал нужелъ бугеб лъикІаб гІамал-хасияталда бугьтан лъун данде кІалъалел чагІи инжитлъизе, нужеца намус бацІцІад цІуне. 17ЛъикІлъи гьабуралъухъ гІазаб-гІакъуба хІехьейго лъикІ (гьелъие Аллагьасул къадар батани), – квешлъи гьабуралъухъ гьеб хІехьеялдаса.

18Нилъ Аллагьасде гІагарлъизе киназего гІоло цо нухалъ хведалха МасихІ ГІиса, – мунагьал ругезе гІоло хведалха мунагьго гьечІев. Гьесул черх чІвана, амма РухІалъ гьев цІидасан чІаголъизавуна. 19Гьеб РухІ ана жужахІалъур ругел рухІазда цІияб хабар бицине. 20Гьел рукІана, НухІ аварагас гама гьабулеб заманалда, Аллагь жиндирго кІудияб сабруялда валагьун чІун вукІаниги, Гьесухъ гІенеккичІезул рухІал. НухІида цадахъ дагьал чагІи гурони хвасарлъичІо, микьго чи ворчІана тІупаналъул лъададаса. 21ТІупаналъул лъим ккола гьанже нуж хвасарлъулеб лъадалъ ччун рахъиялъул гІаламатлъун. Черхалдаса хъублъи чуризе гуро нуж лъадалъ ччун рахъулел, – ГІиса МасихІ хваралъуса вахъинавиялдалъун нужер намус бацІцІалъизабейилан Аллагьасда гьаризейин. 22Гьев зодове ана ва Аллагьасул кваранаб рахъалда гІодов чІун вуго. Гьесие мутІигІал руго малаикзаби, гьезул бутІрул ва хІакимзаби.


### 4 бетІер


ГІазаб-гІакъуба хІехьеялъул магІнаги пайдаги


1Жиндир черхалъ гІазаб-гІакъуба хІехьезе ккараб мехалда МасихІил рукІарал гІадинал пикрабаз нужерго ракІал къвакІизаре, – черхалъ гІазаб-гІакъуба баччизе ккарас мунагьазде мугъ рехулелъулха, 2хутІараб гІумру, чорхол гьаваялъе бокьухъе гуреб, Аллагьасул амруялги тІуразарун, тІамизелъун. 3Мажусиязе бокьулеб куцалда, пасалъиялдаги чорхол гьаваялдаги хадур ун, гьекъолдулаго, гьакълил рокъоса къватІире рахъинчІого кеп-гІоркьалда ва гьересиаллагьзабазе инжитаб-къабихІаб гІибадат гьабулаго тІамураб гІеларищ нужеца цебехун букІараб гІумру? 4Жидерго гьел гІасиял ишазулъ нуж гІахьаллъунгутІиялда гІажаиблъи гьабун гьез нуж какулел руго. 5Амма чІагоязеги хваразеги суд гьабизе къачІан вугесда цебе жаваб кьезе ккелебха гьез. 6Кинабгоги рижиялъе гІадин, жидееги суд гьабун букІарал хвараздаги Рохалил хабар лъазабуна, хварал чагІигицин, Аллагь гІадин, хвел гьечІеллъун лъугьине.

7Гьаб дуниял ахирлъулеб буго. Аллагьасе гьари-дугІа гьабизе бажарулеб хІалалда цІодорго чІа, ригьун рукІа. 8РакІ-ракІалъго цоцазе рокьа. Гьеб буго аслияб жо – рокьиялъ гІемерал мунагьал рахчула. 9Нодо букІкІинчІого гьабе цоцазе гьоболлъи. 10Аллагьас нужер щивав чиясе кьураб баркатаб гьунар цоцазе пайдаялъе хІалтІизабе, батІи-батІиял хъулухъазде тІамурал лъикІал чагІаз гІадин. 11КІалалда гьунар бугес вагІза-насихІат гьабе, хъулухъалъе гьунар бугес, Аллагьас жиндие кьураб къуват-жаналда рекъон, хъулухъ гьабе, – нужеца гьабулебщиналъухъ гІадамаз, абадул абадиялъ жиндир реццги къудратги тІаса ине гьечІев ГІиса МасихІил цІарги рехсон, Аллагьасе рецц гьабизе. Амин!

12ЗахІматаб-къваридаб къо тІаде бачІунилан гІажаиблъи гьабуге, дир хириял, нужеца, хІикматаб иш лъугьанилан ракІалдеги ккоге. 13МасихІие букІараб гІадаб гІазаб-гІакъуба нужееги насиблъиялдаса рохун рукІа нуж, гьесул къудрат загьирлъараб къоялъ рохуца холел рукІине. 14Гьардарал гурищ нуж, МасихІиде иман лъей сабаблъун инжит-хІакъир гьарулел ругел, Аллагьасдасан рещтІараб къудраталъул рухІ нужелъе лъугьун бугелъулха! 15Бидуласе, цІогьорасе, яги цогидав такъсирчиясе, ялъуни мацІихъанасе букІунеб тамихІалъул гІазаб-гІакъуба хІехьезе ккогеги нужер цонигияс. 16Амма гьеб кинабго христианав вукІин сабаблъун кколеб бугони, намуслъизе ккеларо. МасихІил агьлуялъул вугилан Аллагьасе рецц гьабе. 17Иман лъуразул агьлуялдасан байбихьун, киназего Аллагьас суд гьабулеб заман тІаде щун буго. Гьес нилъедасан байбихьи гьабулеб бугони, Аллагьасул Рохалил хабаралда божичІезул ахир кинабдай букІина? 18ТІехьалда буго: «Муъминчиясегицин хвасарлъизе захІмалъулеб мехалда, иман гьечІев мунагьчиясул щибдай ккела?» – ян. 19Гьединлъидал Аллагьасул къадаралдалъун гІазаб-гІакъубаялда ругез лъикІлъи гьабичІого тоге, нилъ Рижарасул ва РагІи холаресул амруялда разилъун чІа.


### 5 бетІер


Иман лъуразул цоцаздехун гьоркьоблъи


1Нужго гІадин, иман лъуразул агьлуялъул бетІерлъун вугев, МасихІица хІехьараб гІазаб-гІакъубаги бихьарав ва загьирлъизе бугеб къудраталъул ирсги насиблъулев дица нужер агьлуялъул бутІрузда гьарулеб буго: 2Аллагьас нужехъе кьураб рехъае вехьлъи гьабе, Аллагь разилъиледухъ гьелъул тІалабги гьабе, нужеда тІадаб бугилан гуреб, – рекІелъ рокьигун, 3ужра-мухьалде хьул лъун гуреб, – Аллагьасе хъулухъ гьабизе бугеб гъира-шавкъгун. Нужеда божун таразе ханлъи гьабуге, рехъадулъ ругезе мисал бихьизабе. 4КІудияв Вехь тІаде вачІараб мехалъ, гьес нужер ботІрода лъела киданиги холареб таж. 5Гьанже, гІолохъаби, нужги чІахІиязе мутІигІлъе. Цоцаздехун хІеренлъи-хІалимлъиялъул рачел къай. ТІехьалда буго: «Аллагь чІухІаразда дандечІола, хІалимазда гьесул баркат лъола», – ян. 6Аллагьасул къуватаб кверщаликь хІеренго-хІалимго рукІа, болжал цІараб къоялъ гьес нуж тІадегІанлъизарулин. 7Сункьаниги хІинкъичІого, кинабго гьесде тІамун те. Гьес нужер тІалаб гьабулелъулха. 8ЦІодорго чІа, рорчІи ккве, нужер тушман илбис нужеда сверун лъугьун бугебин, тІу-тІун бан кваназе чан балагьулаго гІергІедулеб гъалбацІ гІадин. 9ТІолабго дуниялалда ругел нужер вацалги гьединабго гІазаб-гІакъубаялда рукІинги лъан, божи-иманги щулалъизабун, нуж илбисалда дандечІа. 10Дагьаб заманаялъ гІазаб-гІакъуба хІехьон хадубин абуни, МасихІиде цолъун ругел нуж, жиндирго къудраталдалъун абадияб гІумруялде ахІарав, цІоб гІатІидав Аллагьас цІидасан тІадегІанлъизарила, нужер божи-иман цІикІкІинабила, нужелъ къвакІи-яхІ бижизабила ва кьучІ щулалъизабила. 11Гьесул къудрат абадияб-даимаб буго! Амин!


Кагътил ахир


12Божизе бегьулев вац вугилан дица рикІкІунев Сильваница кумекги гьабун, гьаб къокъаб кагъат хъвана нужехъе, нуж къвакІун чІезе ва хІакълъунго гьеб кинабго Аллагьасул баркат букІиналда нуж божизе. Аллагьасдасан бачІараб баркаталъул нух щулаго ккве.

13Нужго гІадин, Аллагьас тІаса рищарал иман лъуразул Вавилоналда бугеб агьлуялъулги ва дица васлъун тарав Маркилги салам буго нужеде.

14Цоцазда баун салам гьабе. МасихІиде цолъун ругел нуж киналго сах-саламат хутІаги!


## РИЧІЧІИЗЕ ЗАХІМАТАЛ РАГІАБАЗЕ БАЯН


Агриппа – Гьерод Агриппал вас. ГІага-шагарго 53–93 соназда гьев вукІана Палестинаялъул цо бутІаялъул кверщелчи. Балагье Гьерод.

Адам – Аллагьас тІоцеве вижарав инсан. Гьесдасан ва гьесул лъади ХІавадасан лъугьана дуниялалда киналго гІадамал. Аллагьасул амру тІубазабичІел ва гьелдалъун мунагь гьабурал тІоцересел гІадамал ккола Адамги ХІаваги.

Асия – ГьитІинаб Азиялда (гьанжесеб Турциялда) букІараб Рималъул империялъул вилаят.

Ассарий – Рималда хІалтІулеб букІараб гІисинаб гІарац, динаралъул 1/16 бутІа.

Барас – черхалда ругънал лъугьун, инсанасул гьан туризабулеб цІакъ квешаб ва захІматаб унти. Барасалъ унтарал гІадамал хъублъарал чагІилъун рикІкІунаан Мусал къануналъ ва диналъул агьлуялда гъорлъе риччалароан.

Беэлзебул – жундузул бетІер, илбис.

БилгІам – Муса аварагасул заманаялда вукІарав сихІручи. ЖугьутІазул тушбабилъун рукІарал мугІабиязул парччахІ Балакица гьесда гьарана, сихІруги гьабун, жугьутІал хвезаризе вачІайилан. Амма мугІабиязухъе унаго нухда цо хІикматаб хІалкІолъиялдалъун гьев чІун хутІана. Малаикас ва живго тІад рекІун вукІараб хІамица биччачІо БилгІамида Аллагь цо вукІиналда божулеб жугьутІазул халкъ хвезабизе. Амма хадусеб заманалда жугьутІазда гьоркьор БилгІамил хІакъалъулъ тІиритІун рукІана Аллагьасул диналъул тушман вукІанин гьевилан харбал.

Бищунго кІудияв кашиш – Иерусалималъул Мукъадасаб Рукъалъул бищунго кІудияв кашиш вищулаан цо лъагІалил болжалалда, ва гьес бетІерлъи гьабулаан тІадегІанаб судалъе.

Бунямин – Якъуб аварагасул вас. Гьесдасан бачІараб буго жугьутІазул халкъалъул цо наслу.

Вавилон – гьанжесеб ГІиракъалъул ракьалда букІараб некІсияб шагьар. Нилъер эраялде щвелелде 600 соналъ цебе вавилоналъулаз Ягьудия бахъун букІана, щущазабун букІана Иерусалим ва Мукъадасаб Рукъ. Ягьудиялъул гІемерал гІадамал 70 соналъ Вавилоналъул пачалихъалда асирлъуда хутІана. «Инжилалъул» цо-цо бакІазда «Вавилонлъун» рикІкІун буго, кидаялиго вавилоналъулалго гІадин, батІи-батІиял мунагьазулъ къараб халкъалъ яшав гьабулеб букІараб Рим.

Галилея – ГІизраил пачалихъалъул севералда букІараб ракь. ГІиса МасихІил заманаялда гьениб яшав гьабулеб букІана жугьутІаз ва цогидал халкъаз. Ягьудиялъул гІадамаз галилеялдасел гІад-хочІие гьарулаан, гьел рикІкІунароан. Галилеялъул Назарет абураб гьитІинабго шагьаралда кІудияв гІуна ГІиса МасихІ.

Гьабил – Адамилги ХІавалги вас, Къабилил гьитІинав вац. Къабилица Гьабил чІвана гьесдехун ккараб жахІда сабаблъун.

ГІадамил Лъимер – жугьутІазул мацІалда гьелъул магІна буго «инсан, гІадан, чи». Даниял аварагасул ТІехьалда рехсон буго МасихІ вукІине вугин ГІадамил Лъимер. МасихІ ГІисацаги жиндирго хІакъалъулъ абулеб буго жив ГІадамил Лъимер вугилан.

Гьарун – Муса аварагасул кІудияв вац. НекІсиял жугьутІазе амруял Аллагьас Мусахъе кьураб мехалда, Гьарун тІамуна гьес тІоцевесев кашишлъун. Къануналъул бихьизабиялда рекъон, Гьарунил наслуялъул рукІине кколаан киналго кашишзаби.

Гьерод – «Инжилалда» рехсон вуго гьеб цІар бугев лъабго чи. «Матфейица бицараб Рохалил хабаралда» тІоцеве рехсарав Гьерод вукІана Ягьудиялъул парччахІ. КІиабизе рехсарав Гьерод Антипа вукІана Галилеялъул хан (тІоцевесев Гьеродил вас). «Чапарзабазул ишазда» 12-абилеб бетІералда рехсарав Гьерод Агриппа вукІана дов Гьерод Антипал вацасул вас, нилъер эраялъул тІоцебесеб гІасруялъул 41-абилеб соналъ Ягьудиялъул хан.

Давуд – некІсияб ГІизраилалъул кІудияв парччахІ ва авараг. Гьес яшав гьабуна нилъер эраялде щвелелде анцІабилеб гІасруялда, ГІиса МасихІ гьавилелде азарго соналъ цебе.

Динар – Рималъул империялда хьвадулеб букІараб гІарцуда цІар. Гьелъул къимат бащалъулаан цо къоялъ хІалтІун щолеб мухьалда.

Диниял гІалимзаби – Мусал къанун рагІа-ракьанде щун лъалел ва жугьутІазда гьеб малъулел гІадамал.

Диргьам – греказул гІисинаб гІарац, гІага-шагарго гьеб бащалъулаан цо динаралда.

Забулон ва Нафталим – Якъуб аварагасул васал. Гьездасан рачІарал руго ГІизраилалъул северияб рахъалда, Галилеялъул хІорил рагІалда яшав гьабун рукІарал жугьутІазул кІиго наслу.

Забур – 150 динияб кечІалдасан гІуцІараб тІехь. Гьезул гІемерисел Давуд аварагас гьарураллъун рикІкІуна.

Зина – «Инжилалда» гьаб рагІи кьун буго рос-лъади цоцазе хилиплъи абураб магІнаялда.

Ибрагьим – гІарабиязулги жугьутІазулги умматалъул бетІер, Аллагь цо вукІиналде тІоцеве кантІарав авараг, ИсхІакъ аварагасул эмен.

Илагьияб РухІ – Аллагьасдасан бачІунеб гІадамал битІараб нухде рачунеб гьел рацІцІалъизарулеб къуват. «Инжилалда» «Илагьияб РухІ» живго Аллагьлъун рикІкІун буго.

Иляс – ГІизраилалъул халкъалде витІарав ва гьересиаллагьзабазе лагълъи гьабиялде данде къеркьарав кІудияв авараг. Аллагьас гьев чІагого зобалазде восана. ЖугьутІал ралагьун чІун рукІана МасихІ вачІиналъул хабар бицине гьев ракьалде тІадвуссиналъухъ.

ИсхІакъ – жугьутІазул умматалъул бетІерлъун рикІкІунев авараг. Гьев вукІана Ибрагьимилги Саратилги вас, ГІисилги Якъубилги эмен.

Ишая – нилъер эраялде щвелелде анкьабилеб гІасруялда Ягьудиялда вукІарав кІудияв авараг.

Кашиш – Иерусалималъул Мукъадасаб Рокъоб динияб хъулухъ гьабулев чи.

Къабил – Адамилги ХІавалги цІикІкІарав вас, Гьабилил вац. ЖахІда ккун гьес жиндирго вац Гьабил чІвана.

Къайсар – Рималъул парччахІ, император.

Къанун – балагье: Мусал къанун.

КъотІи – «Инжилалда» гьеб ккола тІоцебе НухІ аварагасулгун, хадуб Ибрагьим аварагасулгун, ахиралдаги, Муса авараг гьоркьов ккун, жугьутІазул тІолабго халкъалъулгун Аллагьас гьабураб «НекІсияб къотІи». ГІисаца абулеб буго жиндир хвел кколин Аллагьасдаги гьесде иман лъураб халкъалдаги гьоркьоб «ЦІияб къотІиялъул» байбихьилъун.

Легион – Рималда 6000 рагъухъанасдасан гІуцІараб бо.

Лепта – бищунго гІисинаб пахьул гІарац, динаралъул 1/128 бутІа.

Лъадалъ ччун рахъи – гьеб букІана мунагьал чуризе ва кантІун Аллагьасде руссине гьабулеб динияб гІадат.

Магъало бакІарулел чагІи – Рималъул къайсарасул хазинаялъе халкъалъухъа магъало бакІаризе тарал гІадамал, гьединлъидал жугьутІазе гьел рокьулароан; къайсарасе магъало бакІариги рикІкІунаан хІакъ батулеб ишлъун.

Мажусиял – гІемерал «аллагьзабазде» иман лъурал ва Мусал къанун босичІел гІадамал.

МасихІ (Христос) – Аллагьас витІилин рагІи кьун букІарав абадияв ПарччахІ.

Мукъадасаб рукъ – Иерусалималда букІараб аслияб динияб рукъ (Храм, Байтулмукъадас). ГІицІго гьениб гурони къурбан хъвезе изну букІинчІо.

Муса – ГІизраилалъул цІакъго кІудияв авараг. Гьес цевехъанлъи гьабуна Аллагьас ГІизраилалъул халкъ Мисриялдаса къватІибе бачунеб мехалда. Аллагьас Мусахъе кьуна Къанун.

Мусал къанун – Муса аварагасде Аллагьас рещтІарал гІемерал амруял ва жугьутІаз чара гьечІого цІунизе кколел, гьезул гІумруялъул киналго рахъал рихьизарулел гІадатал.

НекІсияб къотІи – балагье: КъотІи.

Ниневия – некІсияб ва гучаб Ассирия пачалихъалъул тахшагьар. Юнус аварагасул хІакъалъулъ тІехьалда бицунеб буго, мунагьаздаса инкар гьабун ва рекІекълъун, битІараб нухде руссинчІони, шагьар щущазабизе бугилан гьелъул халкъалда бицине Аллагьас гьев Ниневиялде витІанин абун. Юнус аварагасул вагІзаялъ Ниневиялъул халкъ кантІизабуна, гьезул шагьарги щущазабичІого хутІана.

Пасха – Мисриялда лагълъиялде ккун рукІарал жугьутІал, Аллагьасул цІоб лъун, зулмуялдаса тархъанлъараб заман ракІалде щвезабун, щибаб соналъ ихдал гьез тІобитІулеб кІудияб байрам.

Пилат Понтий – ГІиса МасихІил заманаялда Рималъул императорас Ягьудиялде витІун вукІарав сардар.

Рим – Италиялъул шагьар, кІудияб империялъул тахшагьар. ГІиса МасихІил заманаялда гьеб империялде гьоркьоре унаан Средиземнияб ралъдал рагІаллъабазда рукІарал гІемерал улкаби.

Саддукеял – жугьутІазул бечедал гІадамазги диниял бутІрузги гІуцІараб цо хасаб мазгьабалъул гІадамал. Гьез бетІерлъи гьабулаан диниялги сиясиялги ишазе, тІадегІанаб судалда гьоркьорги гІемерисел гьел рукІунаан. Мусал къануналде гурони, гьесдаса хадур рахъарал цогидал аварагзабазул ТІухьдузде иман лъолароан саддукеяз.

Самариял (Самариялъул халкъ) – Ягьудиялдаги Галилеялдаги гьоркьоб букІараб Самария вилаяталъул гІадамал. Гьел божулаан Аллагь цо вукІиналда, амма жугьутІазул къануналъул цо-цо рихьизариял къабул гьарулароан. Гьеб сабаблъун кІиябго халкъалъул рагІи дандеккунгутІи букІана, хІатта цоцазда аскІор гІодор чІун самариявги жугьутІавги квана-гьекъей мунагьлъун рикІкІунаан.

Сардар – жиндирго кверщаликь ругел вилаятазда Рималъул къайсарас тарав бетІер.

Сарат – Ибрагьим аварагасул лъади. ХерлъизегІан лъимер гьабичІого хутІун йикІарай гьелъ, Аллагьасул хІалкІолъиялдалъун, Ибрагьимие вас – ИсхІакъ гьавуна.

Синагога – какал разе ва Таврат (Мусаде рещтІараб тІехь) цІализе жугьутІал данделъулеб рукъ.

Содом ва Гоморра – Аллагьасул ццин бахъун щущазарурал шагьарал. Гьел рукІана Хвараб ралъдал рагІалда.

Сулайман – Давуд аварагасул вас, кІудияв гІакъил, парччахІ ва авараг. Иерусалималда Мукъадасаб Рукъ гьес бан букІана.

Таврат – «НекІсияб КъотІиялъул» тІоцебесеб щуго тІехь. Тавратилан абула Мусал къануналдаги.

Талант – бацІцІадаб гІарцул 30 кг – 6000 диргьам.

ТІадегіанаб суд – Иерусалималъул халкъалда гьоркьоб хІукму къотІулеб бищунго кІудияб идара.

Фарисеял – Мусал къанунги умумузул гІадатги цІуниялъе цІакъго хІаракат бахъулел гІадамаздасан Ягьудиялда гІуцІараб ва къадру-къимат цІикІкІараб динияб мазгьабалъул гІадамал.

ХІава – дуниялалда тІоцее йижарай чІужугІадан, Адамил лъади.

ЦІияб къотІи – балагье: КъотІи.

Чапар – ГІиса МасихІил бищунго цересел 12 муридаздасан цояв. Чапарилан абулаан, ГІисал амруялда рекъон, Рохалил хабар дуниялалда тІибитІизабизе тІаде босарав бокьарав муридасдаги.

Шамат – Мусал къануналда рекъон, шамат къоялъ кинаб букІаниги хІалтІи гьабизе гьукъула. ХІалхьи-рахІаталъе ва Аллагьасе тІагІаталъе кьураб къо бугилан рикІкІуна гьеб жугьутІаз.

Юсуп – Якъуб аварагасул 12 васазул цояв. Вацаз гьев Мисриялде лагълъун вичана, амма гьенив Аллагьас кІодо гьавун, тІолабго Мисриялъул кверщелчилъун вахъана.

Ягьудия – Палестинаялъул югалда букІараб пачалихъ. Гьелъул тахшагьар кколаан Иерусалим. ГІиса МасихІил заманаялда Рималъул кверщаликь букІана гьеб. ТІоцебе гьениб яшав гьабун рукІана Якъубил вас Ягьудал наслуялъул жугьутІал. Ягьудал наслуялъул вукІана кІудияв парччахІ ва авараг Давудги Давудил кьибилалъул чи ГІиса МасихІги.

Якъуб – Ибрагьимил васасул – ИсхІакъил – вас, ГІисил вац. Якъубил 12 васасдасан лъугьун рукІана жугьутІазул халкъалъул анцІила кІиябго наслу.